Без рубрики
Давоми чанд моҳи охир дар Тоҷикистон пулис се блогерро бо гуноҳи бадахлоқӣ боздошт кард. Коршиносон мегӯянд ба ин васила мақомот мехоҳанд назорат аз болои афкори ҷомеаро пурзӯр намоянд. (more…)
Дар Тоҷикистон беш аз 800 000 муштарӣ, ки симкортҳои худро бо шиносномаи нав сабти ном накардаанд, метавонанд аз алоқаи мобилӣ маҳрум шаванд. (more…)
Бо шурӯи фасли тирамоҳ шикояти сокинони манотиқи Тоҷикистон аз қатъ шудани нерӯи барқ дигарбора зиёд шуд. Онҳо мегӯянд, набудани барқ дар фасли сармо зиндагии онҳоро душвор ва хароҷоташонро бештар мекунад.
(more…)
Даҳҳо муҳоҷири тоҷик гум шудаанд. Наздиконашон эҳтимол доранд, ки онҳоро иҷборан ба артиши Русия ҷалб кардаанд. (more…)
Аз 1 ноябри соли 2022 дар Тоҷикистон воякӯбии кӯдакон алайҳи сирояти пневмококк оғоз гардид. Моҳи сентябр дар кишвар воякӯбии густурдаи ғайринақшавии кӯдакон бар зидди сурхча анҷом шуда буд. Чунин тасмимҳои пайвастаи мақомоти кишвар барои эмгузаронии кӯдакон метавонад боиси нигаронии волидон шавад. Аммо Вазорати тандурустии Тоҷикистон мегӯяд, чунин тадбирҳо барои зери назорат нигоҳ доштани вазъи эпидемиологӣ дар ҷумҳурӣ мусоидат мекунанд. (more…)
«Солҳои охир мо мушоҳида кардем, ки дар кишварҳои Осиёи Марказӣ, ба ҷуз Туркманистон, ҳодисаҳои зӯроварӣ авҷ гирифтааст. Ҳарчанд, нишонаҳои аввал ба назар мерасид, – дар бархе ҳолатҳо мо худро нороҳат эҳсос мекардем» – Терҳи Ҳакала, намояндаи махсуси Иттиҳоди Аврупо дар бораи оммавӣ поймол шудани ҳуқуқи инсон дар Осиёи Миёна. (more…)
Коршиносони расонаӣ мегӯянд, пас аз боздошти 7 блогер ва рӯзноманигор кори расонаҳо дар Тоҷикистон ба маротиб мушкилтар гардида, доираи “хатти сурх”-и худсонсурӣ, ки набояд убур карда шавад, тангтар шуд. (more…)
Бо далели мураккабии ҷуғрофиёӣ ва сиёсати дохилии кишварҳо ҳанӯз роҳҳалли ин мушкил пайдо нашудааст.
Даргириҳо дар марзи Қирғизистону Тоҷикистон, ки дастикам 100 кушта бар ҷо гузошт, хавфҳои ҷиддии марбут ба баҳсҳои ҳудудии ҳалношудаи байни кишварҳоро нишон медиҳад; таҳлилгарони ҳар ду тараф ба тағйири муносибатҳо таъкид мекунанд. (more…)
Солҳои охир теъдоди табибони тоҷик, ки бо далели ҳақмузди поин ва шароити сангини корӣ Ватани худро тарк мекунанд, ҳарчӣ бештар мешавад. Коршиносон мегӯянд, бахши тандурустӣ ба ислоҳоти густурда ниёз дорад. (more…)
Мақомоти Тоҷикистон макони будубоши занону кӯдаконеро, ки аз Сурия ва Ироқ ба Ватан оварда шудаанд, ошкор намекунанд. Равоншиносон ба мақомот тавсия медиҳанд дар баргардонидани кӯдакон ба хонаводаҳои аслии худ шитоб накунанд.
![Лаҳзаи аз Сурия ба Ватан овардани шаҳрвандони Тоҷикистон. Акс аз Khovar.tj](http://cabar.asia/wp-content/uploads/2022/09/Bargardonidani-shahrvandon-az-Suriya-9.jpeg)
Ду набераи Шоҳида Хоҷаева, сокини вилояти Хатлон ҳам се сол пеш аз Ироқ баргардонида шуд. Духтараш дар Ироқ ба ҳабси абад маҳкум шудааст.
Набераи калониаш 9-сола аст ва имсол ба синфи дуюм рафт. Дуюмӣ 7 сол дорад ва дар синфи якум мехонад. Ҳарду дар мактаб-интернат таҳсил мекунанд ва бе иҷозати махсус ҳаққи аз он хориҷ шуданро надоранд.
Шоҳида Хоҷаева давоми се соли охир борҳо ба дидорбинии набераҳояш рафтааст. Аммо ҳама талошҳо барои ба хона баргардонидани онҳо натиҷа надодаанд.
“Онҳо аллакай ба зиндагӣ дар Тоҷикистон одат кардаанд. Дар мавриди он чизе ки дар Ироқ ба сарашон омад, тақрибан чизе дар хотирашон намондааст, танҳо мепурсанд: модари моро кай меоранд? Набераҳоям борҳо аз ман пурсиданд: “Бибиҷон, кай моро ба хона мебаред?”. Дилам хун мешавад, аммо намедонам ба онҳо чӣ ҷавоб диҳам. Умедворем, рӯзе ба мо иҷозат медиҳанд, ки онҳоро ба хона барем”,-гуфт ӯ.
Ба гуфтаи вай, баъди он ки духтараш ба Ироқ рафт, мақомоти интизомӣ борҳо ӯро барои суҳбат даъват карданд.
“Онҳо хуб медонанд, ки шароити зиндагии мо чӣ гуна аст, чӣ тавр зиндагӣ мекунем. Намедонам, чаро кӯдаконро ба мо намедиҳанд”,-афзуд Шоҳида Хоҷаева.
![Шаби 30 апрели соли 2019 кӯдакон аз маҳбасҳои Ироқ ба Душанбе оварда шуданд. Акс аз CABAR.asia](http://cabar.asia/wp-content/uploads/2022/09/03.jpeg)
Соли 2019 мақомоти Тоҷикистон нахустин гуруҳи 89-нафараи кӯдакони ҷангҷӯёнро, ки аз 1 то 18-сола буданд, аз Ироқ ба Ватан баргардониданд.
Ҳамаи онҳо дар истироҳатгоҳи “Харангон”-и Варзоб ҷойгир шуданд. Интизор мерафт ба зудӣ онҳоро ба хонавода ё хешу таборашон супоранд. Аммо то ҳол чунин нашудааст.
26 июли соли 2022 гуруҳи дуюми шаҳрвандони Тоҷикистон – иборат аз 146 зану кӯдак аз Сурия оварда шуд. Бо онҳо чӣ шуд ва онҳоро дар куҷо ҷойгир карданд, маълум нест. Талошҳои сершумори CABAR.asia барои мулоқот ва гуфтугӯ бо занони аз Сурия овардашуда бенатиҷа анҷом ёфт.
![26 июли соли 2022 гуруҳи дуюми шаҳрвандони Тоҷикистон аз Сурия оварда шуд. Акс аз Khovar.tj](http://cabar.asia/wp-content/uploads/2022/09/Bargardonidani-shahrvandon-az-Suriya-21.jpeg)
Раиси Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Тоҷикистон Ҳилолбӣ Қурбонзода дар нишасти хабарии рӯзи 2 август ба хабарнигорон гуфт, ин занҳо на дар “СИЗО”, балки дар яке аз истироҳатгоҳҳои кишвар нигаҳдорӣ мешаванд.
“Мо ҳар рӯз назди онҳо меравем, аз аҳволашон бохабар мешавем, бо онҳо суҳбат мекунем. Шумо медонед, ки онҳо солиёни зиёд дар дохили ҷанг буданд ва пас аз бозгашт ба онҳо як муҳлати муайян лозим аст, ки ба шароити нав мутобиқ шаванд”,-таъкид намуд Қурбонзода.
Мақомоти интизомӣ низ мегӯянд, ба ин кӯдакону занон муҳлат лозим аст то ба ҷомеаи Тоҷикистон мутобиқ шаванд ва мутахассисон пайваста бо онҳо кор мекунанд.
Раванди тӯлонии мутобиқшавӣ
Яке аз равоншиносони тоҷик, ки тайи се соли ахир бо кӯдакони аз Ироқ овардашуда кор мекунад, ба шарти ифшо нашудани номаш барои суҳбат бо CABAR.asia розӣ шуд.
“Давраҳои аввали баъди баргардонидан, захираи луғавии онҳо ҳамагӣ аз чанд калима, монанди “муҷоҳид”, “шаҳид”, “муртад” ва “ҷиҳод” иборат буд”. Пас аз чанд ҳафтаи кор бо онҳо, равоншиносон кӯдаконро дар як толор ҷамъ карда, ба онҳо коғази сафед ва қалам доданд, сипас хоҳиш карданд ҳар расмеро, ки мехоҳанд, бикашанд.
Бештари онҳо ду расм кашиданд. Расми аввал хонаи зебои равшан ва хонаи тираву тор, расми дуюм ҳавопаймои бомбандоз ва ҳавопаймои мусофирбар”,-нақл мекунад равоншинос.
Вақте аз кӯдакон шарҳи расмҳоро мепурсанд, онҳо мегӯянд, ки хонаи рӯшан ин хона дар Тоҷикистон аст, хонаи торик бошад, зиндони Ироқ.
“Бомбафган ҳамон ҳавопаймоест, ки дар Ироқ ба маҳалли будубошашон гулула партоб кард, дигарӣ ҳамон ҳавопаймоест, ки онҳоро ба Тоҷикистон расонидааст. Яъне, ин наврасон аллакай муқоиса карданро ёд гирифтаанд”,- гуфт манбаъ ба CABAR.asia.
Вай меафзояд, ҳанӯз бо занҳое, ки моҳи июли соли равон аз Сурия оварда шуданд, суҳбат накардааст, аммо кор бо кӯдакону занони ҷангҷӯёни ДИИШ (гуруҳи террористӣ фаъолияташ дар бисёр кишварҳо мамнӯъ) барои ҳамкасбонаш як таҷрибаи тозае шудааст. Аз ин рӯ, барои ба ҳаёти муқаррарӣ баргаштани онҳо аз шева ва усулҳои гуногун истифода мебаранд.
Ба таъкиди равоншинос, беҳтарин роҳи бозгашти наврасон ба ҷомеа ин хонавода аст, аммо ин корро бояд бо эҳтиёт анҷом дод. Ҳамкорони ӯ барои ба наздикон баргардонидани ин кӯдакон чанд роҳро пешниҳод кардаанд.
“Дар хулосаи худ ба мақомот пешниҳод кардем, ки кӯдакони то 5-соларо ба хешовандонашон супоранд, онҳо дар бораи он рӯзҳо чизеро дар ёд надоранд. Аммо барои супурдани кӯдакони аз 5- сола боло набояд шитоб кард. Пеш аз ҳама бояд хонаводаҳои онҳо ба таври лозим ва дақиқ омӯхта шаванд, ки тарзи зиндагӣ ва тафаккури онҳо чӣ гуна аст? Яъне, оё наврас баъди ба оила баргаштан ба фазои барои ифротгароӣ мусоид намеафтад? Айни замон мо аниқ медонем, ки наврасон дар интернатҳо таҳти назорати мақомот қарор доранд. Мо бояд комилан итминон дошта бошем, ки онҳо барои ҷомеа хатарнок нестанд”,-илова намуд равоншинос.
Ба пешбинии ҳамсуҳбати CABAR.asia, мутобиқшавии занону кӯдакони аз Ироқу Сурия овардашуда шояд муддати хеле тӯлонӣ – аз 5 то 10 солро дар бар бигирад.
Хавф аз афзоиши ифротгароӣ
Тибқи иттилои расмӣ, аз соли 2013 пас аз сари қудрат омадани ҷангҷӯёни ҳаракати дар кишварҳои Осиёи Миёна мамнуи “Давлати исломӣ” ҳудуди ду ҳазор шаҳрванди Тоҷикистон ба онҳо пайвастаанд. Бархе мардон зану фарзандони худро низ бо худ ба Ироқу Сурия бурданд.
Ба гуфтаи мақомот, то соли 2017 бештари мардони ба он гуруҳ пайвастаи тоҷик дар ҷангҳо кушта ё бедарак шудаанд. Зимни амалиётҳои ҷангӣ инчунин бархе занону кӯдакони тоҷик низ кушта шуданд. Беш аз 500 шаҳрванди Тоҷикистон (занону кӯдакон) дар Сурия ба асорати нерӯҳои курд афтида, дар урдугоҳҳо нигоҳ дошта мешуданд. 43 зани тоҷик аз сӯи додгоҳҳои Ироқ ба ҳабси абад ё солҳои тӯлонӣ маҳкум гардиданд.
Бештари занони тоҷик ва наздикони онҳо борҳо ба расонаҳо гуфтаанд, ки ба доми фиреб афтида ва аз пайи шавҳаронашон ба Сурияву Ироқ рафтаанд. Аммо ин ҳарфҳо, зоҳиран, хадамоти вижаро мутақоид накарданд, ки омода нестанд занони аз Сурия овардашударо ба хонаводаҳояшон баргардонанд.
Фаридун Ҳодизода, коршиноси масоили динӣ мегӯяд, занони баргаштаи тоҷик инак панҷ сол аст, ки дар ҷомеа, дар як вазъи комилан дигари идеологӣ ба сар мебаранд.
Ҳам Ҳодизода ва ҳам равоншинос ба як нуктаи муҳим таъкид мекунанд – дар Тоҷикистон мутахассисони соҳибихтисосе, ки бо занону кӯдакони ҷангҷӯён кор кунанд, нестанд.
“Онҳо дар ҷанг иштирок кардаанд, бомбборон шудаанд, дар урдугоҳҳои курдҳо душвориҳоро аз cap гузарондаанд. Ҳамаи онҳо, чӣ занон ва чӣ кӯдакон, синдроми пас аз низоъ доранд. Онҳо ҳазор мушкилот доранд. Бо онҳо кор кардан лозим аст. Аммо ҳоло касе намедонад, ки бо ин ҳама чӣ кор бояд кард”,-мегӯяд Фаридун Ҳодизода.
Мақомоти баландпояи Тоҷикистон, аз ҷумла Эмомалӣ Раҳмон, раиси ҷумҳури Тоҷикистон, борҳо аз хатари афзоиши ифротгароӣ дар кишвар изҳори нигаронӣ кардаанд. Коршиносон мегӯянд, яке аз сабабҳои шитоб накардани мақомот барои ба хешовандон додани кӯдакону занони аз Сурияву Ироқ баргашта маҳз тарс аз густариши ифротгароӣ дар ҷомеа мебошад.