«Қазақстанда мүгедектігі бар балаларды асырап отырған ата-аналар мен олардың қамқоршыларына психологиялық қолда (policy brief)» атты басылымды Айгерім Кенжебекова мен Әлия Тлегенова Орталық Азиядағы IWPR өкілдік кеңсесі мен CABAR.asia аймақтық аналитикалық платформасының қолдауымен дайындады.
Материалға сілтеме жасағанда және сілтеме жасағанда мынаны көрсетіңіз: Айгерім Кенжебекова, Әлия Тлегенова, Қазақстанда мүгедектігі бар балаларды асырап отырған ата-аналар мен олардың қамқоршыларына психологиялық қолда (policy brief), 2026, CABAR.asia.
Жарияланымда Қазақстанда мүгедектігі бар және ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды тәрбиелеп отырған 103 мыңнан астам отбасы тұратыны атап өтіледі. Бұл отбасылар созылмалы стресске, эмоционалдық сарқылуға, әлеуметтік оқшаулануға және қаржылық ауыртпалыққа тап болады. «Мама Про» әлеуметтік осал әйелдерді қолдау және дамыту қоры» қоғамдық қорының (2025) 1119 ата-ана мен қорғаншы арасында жүргізген алғашқы ауқымды зерттеуінің нәтижелері бойынша, респонденттердің жартысынан астамы психологиялық және әлеуметтік қолдауға жоғары қажеттілік бар екенін мәлімдеді, алайда оған қолжетімділік әлі де шектеулі.
Халықаралық және қазақстандық тәжірибе көрсеткендей, ата-аналарды жүйелі қолдаудың жоқтығы олардың денсаулығына ғана емес, сонымен қатар балалардың оңалту және білім беру бағдарламаларының тиімділігіне де теріс әсер етеді. Авторлардың пікірінше, Қазақстандағы негізгі сын-қатер — ата-аналарға арналған институционалдық психологиялық көмектің жоқтығы болып қала береді.
Материалда бейінді мемлекеттік органдарға, соның ішінде Денсаулық сақтау министрлігіне және Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне нақты ұсыныстар берілген. Атап айтқанда, авторлар кепілдік берілген медициналық қызметтер пакеті шеңберінде баланың жеке оңалту бағдарламасына (ЖОБ) ата-аналар мен қорғаншыларға психологиялық көмек көрсетуді (жеке және топтық консультациялар) енгізу қажет деп санайды.
Қазақстан маңызды таңдау алдында тұр: мүгедектігі бар балалары бар отбасыларды жүйесіз (үзік-үзік) қолдауды жалғастыру немесе бүкіл отбасының тұрақтылығына бағытталған жүйелі көмек моделіне көшу. Ата-аналарды психологиялық қолдауды мемлекеттік тетіктерге енгізу кешенді, тең қолжетімді және тұрақты жүйені құрудың алғашқы қадамы болмақ. Бұл шешім ата-аналардың эмоционалдық сарқылу деңгейін төмендетіп қана қоймай, балаларды оңалту және әлеуметтік интеграциялау шараларының тиімділігін арттырады.
Бұл жарияланымды Еуропалық Одақ қаржыландырды. Оның мазмұнына тек IWPR жауапты және ол міндетті түрде Еуропалық Одақтың көзқарасын білдірмейді.